Back to blog

In gesprek over biobased koffiebekers met de overheid

27 april 2015 in Initiatieven

De ministeries van SZW en VWS gebruiken dagelijks circa 15.000 biobased koffiebekertjes. Maar wat is een biobased koffiebeker, en vooral: hoe koop je het in? Er bleek een wereld te verkennen aan soorten koffiebekers maar uiteindelijk is het gelukt. Rob Heijink, categoriemanager, Henk Jaap Buikema, leveranciersmanager, en Michel Goossen van Douwe Egberts gingen samen in gesprek. Met een kop koffie erbij.

Rob Heijink, categoriemanager catering van het Rijk, legt uit: ‘Onze economie draait voor een groot deel op fossiele grondstoffen die broeikasgassen uitstoten en uiteindelijk opraken. Daarom moeten we overstappen naar hernieuwbare grondstoffen, zoals hout, suikerbieten, aardappelen en zeewier. Biobased producten bestaan al, maar het marktaandeel is nog klein. Het stimuleren van biobased inkopen is daarom beleid van het ministerie van Economische Zaken, van het kabinet én van Europa. Met de inkoopkracht van het Rijk kun je de ontwikkeling naar biobased stimuleren.’

Waarom een pilot voor biobased koffiebekers?
‘De koffiebeker is heel zichtbaar op de werkvloer en men vindt een plastic beker eigenlijk geen optie meer. En terecht,’ vindt Heijink, ‘denk bijvoorbeeld aan de plastic soep. Bovendien circuleren er verhalen op internet dat warme dranken uit plastic bekers slecht zouden zijn voor de gezondheid. Ook al is dit niet bewezen, de noodzaak voor biobased is er hoe dan ook. Maar biobased koffiebekers inkopen bleek niet zo eenvoudig als het klinkt. Er viel een hele wereld te verkennen, omdat er heel veel onderzoek gedaan is naar wat wel en niet biobased is, maar de conclusies verschillen en de meningen zijn verdeeld.’

Biologisch afbreekbare koffiebeker

Biologisch afbreekbare koffiebeker

Hoe hebben jullie de aanbesteding aangepakt?
‘We hebben onze vraag naar biobased bekers als pilot opgenomen in de aanbesteding voor warme drankautomaten voor de ministeries van SZW en VWS. De biobased beker was een eis, de uitwerking ervan was een gunningscriterium. Vanwege de verschillende mogelijkheden die de markt biedt maar ook omdat we ruimte wilden bieden voor creativiteit en innovatie. We hebben een plan van aanpak uitgevraagd en dit beoordeeld op materiaal, hergebruik, afvalverwerking en de mogelijkheid om gedurende het contract over te stappen op innovatievere oplossingen. De aanbiedingen van de inschrijvers voldeden aan de verwachtingen die ik van tevoren had, dus ik had wel op wat meer innovatie gehoopt.’

Waarom vielen de resultaten tegen?
‘Douwe Egberts heeft gewonnen met een FSC-beker van papier, met aan de binnenkant een coating op basis van maïs in plaats van aardolie. Dit is vrij standaard, door marktonderzoek wisten we dat er meer mogelijk was. De grondstoffen zijn wel biobased, alleen van onnodig hoogwaardige kwaliteit. Dat is jammer, want de meeste koffiebekers belanden ondanks speciale afvalbakken nog steeds bij het reguliere afval, waarna ze niet gerecycled maar verbrand worden. Beter is dus om laagwaardige grondstoffen te gebruiken. Maar ik vermoed dat de bekerprijs, variërend van 1,5 tot 7 cent, op het geheel van een kopje koffie van 14 cent, te weinig is om leveranciers tot innovatie te stimuleren.’

Dus het wordt de standaard FSC-beker?
‘Ja, maar slechts voor een deel van de looptijd. Na de gunning bleek namelijk dat er inmiddels wél een beker is die een stapje verder gaat’, vertelt Henk Jaap Buikema, leveranciersmanager bij FM Haaglanden, de facilitaire dienstverlener bij acht ministeries. ‘Douwe Egberts vertelde dat er een biobased beker van een laagwaardiger grondstof op de markt is, gemaakt van bagasse, een afvalproduct uit de rietsuikerindustrie. De beker is kwalitatief vergelijkbaar alleen je hoeft geen papier van FSE-hout meer te gebruiken. Dit is eigenlijk een te hoogwaardige grondstof voor wegwerpbekers.’

Waarom heeft Douwe Egberts deze rietsuikerbeker niet meteen voorgesteld?
Michel Goossen, bidmanager bij Douwe Egberts: ‘We zijn voorzichtig met het aanbieden van innovaties. En omdat deze beker tijdens het inschrijven nog niet bewezen beschikbaar zou zijn in de juiste maatvoering, hebben we gewacht met het aanbieden. Daar moet je bij inschrijving rekening mee houden. Daarom hebben we afgesproken met FM Haaglanden dat we zo snel mogelijk, misschien al dit jaar en kostenneutraal, alsnog overstappen op de rietsuikerbeker.’ Buikema: ‘Ik kan me voorstellen dat er veel zaken getest moeten worden, zoals maatvoering, ongestoorde bekeruitgifte, of de smaak van de koffie wordt beïnvloed, of de grondstof continu beschikbaar is, enzovoorts. Het op grote schaal toepassen van iets nieuws is soms een grotere uitdaging dan iets nieuws verzinnen. Met de switch door DE naar de andere beker wordt in ieder geval een goede stap in de richting gezet.’

Hoe was het voor Douwe Egberts, een pilot voor biobased koffiebekers?
Goossen: ‘Het daagde ons uit om na te denken over oplossingen, ook al waren we daar, eerlijk is eerlijk, wel in beperkt. De afvalverwerkers zijn namelijk nog niet zo ver dat ze koffiebekers op grote schaal kunnen recyclen. Ze worden of omgezet in heel laagwaardig papier of als subcoal verwerkt, maar meestal nog verbrand. Het wachten blijft op hoogwaardiger – zogenaamde end-of-life scenario’s – voor recycling van deze bekers. Wat we wél doen is koffiedrinkers sturen in hun gedrag met speciaal gekleurde treetjes voor de bekers. Hiermee is ieders beker herkenbaar, dat maakt het makkelijker om hem meerdere keren te gebruiken.’

Hoe kun je innovatie in de markt stimuleren?
‘Door in onze uitvraag meer te sturen’, vindt Buikema. ‘En ik ga graag met de markt in gesprek over nieuwe financiële constructies. Het idee van biobased is namelijk ook dat de overheid ergens in de keten geld bespaart, bijvoorbeeld doordat de afvalverwerkingskosten of het inkoopvolume lager zijn. Het levert de inkoper dus geld op, terwijl de leverancier moet investeren om te kunnen innoveren. Dat wringt ergens en hier zijn vast oplossingen voor.’ Volgens Heijink is vooral samenwerking met de afvalindustrie van belang. ‘We moeten nog afspraken maken met onze afvalverwerker, maar hoe meer we kunnen recyclen in plaats van verbranden, hoe beter.’

Meer informatie
Dit artikel maakt onderdeel uit van het nieuwe webdossier Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). MVI is het met inkoop bijdragen aan economische, ecologische en sociale (beleids)doelen. In het nieuwe dossier vindt u onder andere richtlijnen voor het bepalen van het juiste ambitieniveau, geactualiseerde milieucriteria en MVI praktijkvoorbeelden.
http://www.pianoo.nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen-duurzaam-inkopen
Dossier Biobased Inkopen